Waarom zijn er ISO normen?

Kort samengevat: Internationale normen zijn ontwikkeld om de grote hoeveelheid specifiek landelijke normen terug te dringen waardoor wereldwijd uniformiteit en duidelijkheid ontstaat. ISO normalisatie bevordert efficiency en levert kostenbesparingen op.

In de afgelopen decennia zijn er tienduizenden normen ontwikkeld voor systemen, werkmethodieken, materialen, producten en begrippen met als doel uniformiteit en duidelijkheid te creëren. Ieder land ontwikkelde zo zijn eigen normen met onderling verschillende eisen en richtlijnen. In Nederland werden bijvoorbeeld de NEN normen ontwikkeld, in Duitsland de DIN normen, in Engeland de BS normen, in Frankrijk de AFNOR normen, op Europees niveau de EN normen, etc.

Vooral voor exporterende bedrijven die in meerdere landen wereldwijd zaken doen, was deze diversiteit in normen per land een zware, tijdrovende en vooral ook kostenverhogende last. Zij moesten per slot voldoen aan al die verschillende eisen. Door de enorme toename van de wereldhandel ontstond er steeds meer behoefte aan het terugdringen van de verschillende landelijke normen en aan uniformiteit op mondiaal niveau.

ISO Geneve

De grootste ontwikkelaar en uitgever ter wereld van internationale normen, de ISO organisatie in Geneve, werd na de tweede wereldoorlog opgericht en heeft sindsdien meer dan 18.000 normen ontwikkelt. Dit zijn normen voor kwalteitmanagementsystemen, product- , materiaal en constructiesnormeringen als ook methodieken om efficiency en transaparantie in bedrijfsprocessen te creëren.

Vooral de normen voor kwaliteitmanagementsystemen, waarvan de meest bekende ISO 9001 en ISO 14001, bewerkstelligen onderling vertrouwen en hebben een handelsbevorderend effect. In Nederland zijn enkele tienduizenden organisaties gecertificeerd volgens een ISO kwaliteitsnorm, wereldwijd meer dan een miljoen zelfs. Men heeft het positieve effect van ISO normen begrepen.

Hoe zijn de ISO normen ontstaan?

Oorspronkelijk zijn de ISO normen voor kwaliteitmanagementsystemen ontstaan vanuit de militaire wapenindustrie. In 1959 stelde de NAVO hoge eisen aan al hun toeleveranciers waaraan men aantoonbaar diende te voldoen. Deze eisen werden vastgelegd in kwaliteitsnormen.

Nadat o.a. ook de NASA veel waarde hechtte aan kwaliteitsnormen ontwikkelde de Amerikaanse organisatie in 1969 AQUAP (Allied Quality Assurance Publications), een nieuwe en verbeterde versies van de NAVO normen. Voortaan werden deze benoemd als AQUAP-normen.

Naarmate deze normen en het positieve effect daarvan meer bekendheid kregen buiten de militaire industrie, ontstonden er geleidelijk aan in meerdere landen soortgelijke normen w.o. de Engelse BS 5750 norm (British Standard) en de Nederlandse NEN norm NPR 2646 (Nederlandse Praktijk Richtlijn).  Deze normen werden nu ook toegepast binnen andere industriële bedrijfstakken.

Mede door de explosieve groei van de wereldhandel ontstond er behoefte aan meer uniformiteit in kwaliteitsystemen, waardoor exporterende bedrijven niet meer aan verschillende normen en eisen per land behoefden te voldoen.

ISO organisatie Geneve
ISO normen worden ontwikkeld door de ISO organisatie in Geneve (www.iso.org). ISO staat voor International Standarization for Organization.

In samenwerking met deskundige, internationale commissies en organisaties ontwikkelde ISO in 1987 vanuit bestaande normen een nieuwe wereldwijd geaccepteerde, universele norm; de ISO 9000 serie. De meest bekende norm hiervan is de ISO 9001 norm.

Sindsdien raakte certificering op basis van ISO kwaliteitmanagementsystemen door groeiende bekendheid en de positieve effecten van certificering in een stroomversnelling. Inmiddels zijn er wereldwijd meer dan een miljoen bedrijven en instellingen gecertificeerd.

Hoe worden de ISO normen ontwikkeld?

Wanneer belanghebbende partijen uit bepaalde marktsegmenten aangeven en kunnen aantonen dat er duidelijk behoefte is aan normalisatie, lanceert ISO Geneve het voornemen om een nieuwe internationale ISO norm te ontwikkelen.

Daaraan voorafgaand communiceert een bedrijfstak of andere belangengroep doorgaans eerst met een van de nationale leden van ISO over de inhoud en eisen van een nieuwe norm. Voor Nederland is dat bijvoorbeeld het NEN. Deze stelt  vervolgens de ontwikkeling van een nieuwe norm in een bepaald marktgebied voor en treedt in overleg hierover met één der  gespecialiseerde deskundigheidscommissies van ISO. Wanneer er geen speciale commissies voor een vakgebied bestaan kunnen de voorstellen ook voorgelegd worden aan de landelijke leden van ISO om van daaruit een nieuwe internationale commissie van deskundigen te formeren.

Om aanvaarding van de ontwikkeling van een nieuwe ISO norm te verkrijgen, moet de meerderheid van de deelnemende leden en technische commissie de ontwikkeling ondersteunen. Er wordt vooraf onderzocht of er wereldwijd behoefte bestaat aan de nieuwe norm en wordt onderzocht of er mondiaal een breed draagvlak is om de nieuwe norm ook daadwerkelijk te implementeren.

Technische commissies

ISO-normen worden ontwikkeld door technische commissies (projectcommissies), bestaande uit deskundigen uit bijvoorbeeld industriële, technische en zakelijke marktsegmenten die hebben gevraagd om de norm. De commissies kunnen vergezeld worden door vertegenwoordigers van overheidsinstanties, branche organisaties, consumentenverenigingen, gerelateerde deskundige andere organisaties en eventueel academici.

Nadat de inhoud van de nieuw ontwikkelde norm tot stand gekomen is, wordt het concept voor commentaar voorgelegd aan alle deelnemende landen. Nadat meningsverschillen opgelost zijn en aanpassingen doorgevoerd zijn, wordt over acceptatie van het ontwerp gestemd. De norm dient unaniem door tenminste 75% van de deelnemende landen goedgekeurd te worden. ISO werkt samen met circa 165 landen.

Na definitieve goedkeuring krijgt de norm de status van officiële ISO norm en is de geboorte van een nieuwe norm een feit geworden.